જૂનાગઢની ધરતી પર ૯ નવેમ્બરનો દિવસ ઐતિહાસિક મહત્વ ધરાવે છે. વર્ષ ૧૯૪૭માં આજના દિવસે જૂનાગઢ રાજ્ય નવાબી શાસનમાંથી મુક્ત થઈ ભારત સરકારના વહીવટ હેઠળ આવ્યું હતું.
ભારત દેશ ૧૫ ઓગસ્ટ, ૧૯૪૭ના રોજ આઝાદ થયો હતો, પરંતુ જૂનાગઢના નવાબ મહાબતખાનજી ત્રીજાએ પાકિસ્તાન સાથે જોડાવાનો નિર્ણય જાહેર કરતાં રાજ્યમાં રાજકીય વિવાદ ઊભો થયો હતો. જૂનાગઢની બહુમતી પ્રજા ભારત સાથે જોડાવાની ઇચ્છા ધરાવતી હોવાથી આ નિર્ણય સામે વ્યાપક વિરોધ જોવા મળ્યો હતો.
જૂનાગઢની પ્રજાના સંઘર્ષને સંગઠિત સ્વરૂપ આપવા માટે સ્વાતંત્ર્યસેનાની શામળદાસ ગાંધીએ તા. ૨૫ સપ્ટેમ્બર, ૧૯૪૭ના રોજ મુંબઈ ખાતે આરઝી હકૂમતની સ્થાપના કરી હતી. આ કામચલાઉ સરકાર દ્વારા જૂનાગઢને નવાબી શાસનમાંથી મુક્ત કરાવી ભારત સાથે જોડવાના પ્રયાસો કરવામાં આવ્યા હતા. આ આંદોલનમાં અનેક દેશપ્રેમીઓ અને સ્વયંસેવકોએ મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપ્યું હતું.
દરમિયાન જૂનાગઢના નવાબ રાજ્ય છોડીને કરાચી જતા રહ્યા હતા. રાજ્યના દીવાન સર શાહનવાઝ ભુટ્ટોએ વહીવટી પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને ભારત સરકારને રાજ્યનો વહીવટ સંભાળવા વિનંતી કરી હતી. પરિણામે તા. ૯ નવેમ્બર, ૧૯૪૭ના રોજ ભારત સરકારે જૂનાગઢનો વહીવટ સંભાળ્યો હતો અને જૂનાગઢમાં નવાબી શાસનનો અંત આવ્યો હતો.
જૂનાગઢના ભારત સાથેના જોડાણને પ્રજાની ઇચ્છા દ્વારા માન્યતા આપવા તા. ૨૦ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૪૮ના રોજ લોકમત યોજાયો હતો. આ લોકમતમાં ભારત સાથે જોડાવાના પક્ષમાં ૧,૯૦,૭૭૯ મત મળ્યા હતા, જ્યારે પાકિસ્તાન સાથે જોડાવાના પક્ષમાં માત્ર ૯૧ મત પડ્યા હતા. આ પરિણામે જૂનાગઢની પ્રજાની ભારત સાથે રહેવાની સ્પષ્ટ ઇચ્છા સામે આવી હતી.
આ સમગ્ર ઐતિહાસિક ઘટનાક્રમમાં સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ, શામળદાસ ગાંધી અને આરઝી હકૂમતના લડવૈયાઓનું યોગદાન મહત્વપૂર્ણ રહ્યું હતું.
આજે ૯ નવેમ્બરના રોજ જૂનાગઢ મુક્તિદિન નિમિત્તે સમગ્ર સોરઠની જનતા આ ઐતિહાસિક સંઘર્ષ અને દેશની એકતા માટે યોગદાન આપનાર તમામ મહાનુભાવોને યાદ કરી રહી છે. જૂનાગઢનો મુક્તિદિન માત્ર એક ઐતિહાસિક ઘટના નહીં, પરંતુ પ્રજાશક્તિ, લોકમત, રાષ્ટ્રીય એકતા અને સ્વાભિમાનનું પ્રતીક છે.
જૂનાગઢની આ ઐતિહાસિક ગાથા આવનારી પેઢી સુધી પહોંચે અને નવી પેઢી પોતાના શહેરના ગૌરવશાળી ઇતિહાસથી પરિચિત થાય તે જ સાચી મુક્તિદિનની ઉજવણી છે.
જય જૂનાગઢ… જય હિંદ! 🇮🇳
About the Author
