આજના ડીજીટલ યુગમાં હાથમાં સ્માર્ટફોન અને ડેસ્ક પર કોમ્પ્યુટર હોવાને કારણે માનવીય મગજ પરનું ગણતરીનું ભારણ લગભગ નહિવત થઈ ગયું છે. નાની સરવાળા-બાદબાકીની રકમ માટે પણ હવે આપણો હાથ તરત જ કેલ્ક્યુલેટર તરફ વળી જાય છે. આ ટેકનોલોજીએ આપણું જીવન ચોક્કસપણે ઝડપી અને સરળ બનાવ્યું છે, પરંતુ તેની સામે આપણી પેઢીમાંથી મૌખિક ગણતરી કરવાની કુશળતા ધીમે ધીમે લુપ્ત થતી જાય છે. પહેલાંના સમયમાં પ્રાથમિક શાળાઓમાં ઘડિયા, એકડા અને મોઢે ગણતરી કરવા પર વિશેષ ભાર મૂકવામાં આવતો હતો. બજારમાં ખરીદી કરતી વખતે કે શાકભાજી લેતી વખતે ગ્રાહક અને વેપારી બંને મૌખિક રીતે જ હિસાબ કરી લેતા હતા. આ પ્રક્રિયા માત્ર વેપાર પૂરતી મર્યાદિત નહોતી, પણ તે મગજ માટે એક શ્રેષ્ઠ કસરત હતી. મૌખિક ગણતરીથી મગજની તાર્કિક શક્તિ, યાદશક્તિ અને એકાગ્રતા વધતી હતી. આજે કેલ્ક્યુલેટરના ઉપયોગથી આ માનસિક વ્યાયામ છીનવાઈ ગયો છે, જેના કારણે આપણી ગ્રહણશક્તિ અને સાદી ગણતરી કરવાની ક્ષમતા પણ નબળી પડતી જાય છે. કોઈપણ વસ્તુની અતિશય નિર્ભરતા નુકસાનકારક સાબિત થાય છે. કેલ્ક્યુલેટર અને કોમ્પ્યુટર ચોકસાઈના મામલે ઉત્તમ છે, પરંતુ તેની પર વધુ પડતો આધાર રાખવાથી આપણી પોતાની વિચારશક્તિ ક્ષીણ થાય છે. જો અચાનક વીજળી ચાલી જાય કે ઉપકરણની બેટરી પૂરી થઈ જાય, તો સાદી રકમનો હિસાબ કરવા માટે પણ આપણને કાગળ અને પેનની જરૂર પડી જાય છે. આ સ્થિતિ દર્શાવે છે કે આપણે ટેકનોલોજીના સહારે કેટલા પરાધીન બની ગયા છીએ. આજના બાળકોમાં ગણિત પ્રત્યેનો ડર વધવાનું એક મુખ્ય કારણ આ સાધનોનો વહેલો અને અતિશય ઉપયોગ પણ છે. બાળપણથી જ મૌખિક ગણતરીનો મહાવરો છૂટી જવાને કારણે વિદ્યાર્થીઓ મૂળભૂત ગાણિતિક ખ્યાલો સમજવામાં મુશ્કેલી અનુભવે છે. તેઓ આંકડા પાછળનું વિજ્ઞાન કે તર્ક સમજવાને બદલે મશીન દ્વારા મળતા પરિણામ પર આધાર રાખતા થઈ જાય છે. ટેકનોલોજીનો વિરોધ કરવો એ આજના યુગમાં શક્ય કે યોગ્ય નથી. કોમ્પ્યુટર અને કેલ્ક્યુલેટર એ સમયની માંગ છે અને મોટા પાયે થતી જટિલ ગણતરીઓ માટે તે વરદાનરૂપ છે. પરંતુ, તેનો અર્થ એ નથી કે આપણે આપણા મગજની કુદરતી ક્ષમતાને જ તાલીમ આપવાનું બંધ કરી દઈએ. દૈનિક જીવનના નાના-મોટા વ્યવહારોમાં, જેમ કે કરિયાણાની યાદી બનાવતી વખતે કે નાની ખરીદીમાં, કેલ્ક્યુલેટરનો ઉપયોગ ટાળીને મૌખિક ગણતરીનો આગ્રહ રાખવો જોઈએ. શાળાઓમાં પણ બાળકોને પાયાના ઘડિયા અને મોઢે ગણતરી કરવાની રમતો અને પ્રવૃત્તિઓ દ્વારા પ્રોત્સાહિત કરવા જોઈએ. મશીન આપણને સહાયક બનવું જોઈએ, આપણો વિકલ્પ નહીં. મૌખિક ગણતરીની આ કળા એ આપણા માનસિક સ્વાસ્થ્ય અને સજાગતાનું પ્રતીક છે, જેને જાળવી રાખવી આપણા પોતાના હિતમાં છે.
લેખક:તરુણ નિમાવત
About the Author
