કો-ઓપરેટિવ બેંકોના ડિરેક્ટરો માટે RBIનો મોટો નિર્ણય: સતત ૧૦ વર્ષના કાર્યકાળ બાદ ૩ વર્ષનો ‘કૂલિંગ-ઓફ પિરિયડ’ ફરજિયાત
ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) દ્વારા દેશની સહકારી બેંકો (Co-operative Banks) માં કોર્પોરેટ ગવર્નન્સ અને પારદર્શિતાને વધુ મજબૂત કરવા માટે એક અત્યંત મહત્વનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. આરબીઆઈએ અર્બન કો-ઓપરેટિવ બેંકો (UCBs) અને રૂરલ કો-ઓપરેટિવ બેંકો (RCBs) ના ડિરેક્ટરો (સંચાલકો) ના કાર્યકાળ અંગેની અંતિમ સુધારા માર્ગદર્શિકા (Final Amendment Directions) જાહેર કરી દીધી છે.
નવા નિયમ અનુસાર, કોઈ પણ ડિરેક્ટર બેંકના બોર્ડમાં સતત ૧૦ વર્ષનો કાર્યકાળ પૂર્ણ કર્યા બાદ, તે જ બેંકમાં ફરીથી ડિરેક્ટર તરીકે નિયુક્ત થવા માટે પાત્ર રહેશે નહીં. તેમણે ફરજિયાતપણે ૩ વર્ષનો ‘કૂલિંગ-ઓફ પિરિયડ’ (બ્રેક) ભોગવવો પડશે.
બેંકિંગ રેગ્યુલેશન એક્ટ, ૧૯૪૯ અંતર્ગત ડિરેક્ટરોના સતત કાર્યકાળની એક ચોક્કસ મર્યાદા નક્કી કરવામાં આવેલી છે. જો કે, આરબીઆઈના ધ્યાને આવ્યું હતું કે કેટલાક ડિરેક્ટરો કાયદાકીય મર્યાદામાંથી છટકવા માટે એક નવી પદ્ધતિ અપનાવતા હતા. તેઓ પોતાનો કાર્યકાળ પૂરો થવાના આરે હોય ત્યારે ટૂંકા સમય માટે રાજીનામું આપી દેતા અને ફરીથી ટૂંક સમયમાં જ બોર્ડમાં ચૂંટાઈ કે સહ-ચૂંટાઈ (Co-opted) ને આવી જતા હતા. આ રીતે તેઓ લાંબા સમય સુધી બેંકના બોર્ડ પર સત્તામાં ટકી રહેતા હતા, જે કાયદાના મૂળ હેતુને નબળો પાડતું હતું. આ છટકબારી બંધ કરવા માટે આરબીઆઈએ આ કડક નિર્ણય લીધો છે.
કોઈપણ ડિરેક્ટર સતત ૧૦ વર્ષ સુધી બોર્ડમાં રહ્યા બાદ આગામી ૩ વર્ષ સુધી તે જ બેંકમાં કોઈ પણ રીતે (ચૂંટણી, કો-ઓપ્શન કે અન્ય કોઈ માધ્યમથી) ડિરેક્ટર બની શકશે નહીં.
આ ૩ વર્ષના કૂલિંગ-ઓફ પિરિયડ દરમિયાન, સંબંધિત વ્યક્તિ તે બેંક સાથે માત્ર એક સામાન્ય સભ્ય (મેમ્બર) અથવા ગ્રાહક (કસ્ટમર) તરીકે જ જોડાઈ શકશે. તે સિવાય બેંકમાં અન્ય કોઈ પણ હોદ્દા કે ક્ષમતામાં કામ કરી શકશે નહીં.
જો કે, આ કૂલિંગ-ઓફ પિરિયડ દરમિયાન તે વ્યક્તિ જો લાયકાત ધરાવતી હોય તો અન્ય કોઈ કો-ઓપરેટિવ બેંકના બોર્ડમાં ડિરેક્ટર તરીકે જોડાઈ શકે છે.
સતત કાર્યકાળની ગણતરી કરતી વખતે, જો કોઈ ડિરેક્ટરે ૩ વર્ષ કરતાં ઓછા સમયનો બ્રેક લીધો હશે, તો તેને સળંગ કાર્યકાળ જ ગણવામાં આવશે. જો બ્રેક ૩ વર્ષ કે તેથી વધુનો હશે, તો જ જૂનો કાર્યકાળ ગણતરીમાં લેવાશે નહીં.
આરબીઆઈએ આ વર્ષે ૮ જાન્યુઆરી, ૨૦૨૬ના રોજ આ અંગેનો એક ડ્રાફ્ટ (ખરડો) બહાર પાડીને હિતધારકો પાસેથી સૂચનો અને પ્રતિભાવો માંગ્યા હતા. આ પ્રતિભાવોની ઝીણવટભરી સમીક્ષા અને જરૂરી સુધારા કર્યા બાદ, મુખ્ય મહાપ્રબંધક (Chief General Manager) બ્રિજ રાજની સહી સાથે આ ફાઇનલ પ્રેસ રિલીઝ (Press Release: 2026-2027/326) જાહેર કરવામાં આવી છે, જે તાત્કાલિક અસરથી લાગુ થશે.
નિષ્ણાતોના મતે, આરબીઆઈના આ પગલાથી સહકારી બેંકિંગ ક્ષેત્રમાં વર્ષોથી પગપેસારો કરીને બેઠેલા જૂના સત્તાધિશોના સ્થાને નવું નેતૃત્વ સામે આવશે અને બેંકોની કામગીરીમાં વધુ વ્યવસાયિકતા તેમજ પક્ષપાત વગરની પારદર્શિતા આવશે.
About the Author
